مقدمه

بیماری افسردگی همیشه و الزما با علایم گریه، غم آشکار یا کناره‌گیری کامل از زندگی در فرد مبتلا بروز نمی کند. دکتر ندا فرزانه روانپزشک در زمینه اختلالات طیف افسردگی و عاطفی ذکر می کند که بسیاری از افراد، سال‌ها با لبخند زندگی می‌کنند، کار می‌کنند، مراقب دیگران هستند و حتی موفق به نظر می‌رسند، اما در درون، فرسوده و خالی شده‌اند. این نوع افسردگی که اغلب با نام «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان» شناخته می‌شود، می‌تواند هم زنان و هم مردان را درگیر کند؛ اما نحوه بروز، پنهان‌بودن و حتی کمک‌ خواستن در این دو گروه مردان و زنان تا حدود زیادی متفاوت است.

شناخت این تفاوت‌ها نه‌ تنها به تشخیص اختلالات طیف افسردگی و عاطفی زودتر کمک می‌کند، بلکه می‌تواند جان افراد مبتلا به اختلالات طیف افسردگی و عاطفی را نجات می دهد. دکتر ندا فرزانه روانپزشک در ادامه ذکر می کند که ممکن است افراد مختلف در اینترنت و موتورهای جستجو و به اصطلاح در زمان سرچ کردن این کلمات را جستجو یا سرچ کنند:

• افسردگی پنهان چیست
• تفاوت افسردگی زنان و مردان
• افسردگی بدون گریه
• افسردگی عملکردی
• درمان افسردگی خاموش
• علائم جسمی افسردگی
• افسردگی با لبخند

تعریف کلی افسردگی خاموش چیست؟ (خلاصه کاربردی):

افسردگی خاموش نوعی از اختلالات طیف افسردگی و عاطفی است که در آن، فرد علائم کلاسیک و واضح اختلالات طیف افسردگی و عاطفی را بروز نمی‌دهد. به‌جای آن، نشانه‌ها اغلب به شکل:

• خستگی مزمن
• بی‌حوصلگی پنهان
• تحریک‌پذیری
• دردهای جسمی
• یا فرسودگی عاطفی
  در مردان و زنان ظاهر می‌شوند.

بسیاری از این افراد هرگز به‌عنوان «افسرده» شناخته نمی‌شوند؛ نه توسط اطرافیان و نه حتی توسط خودشان.

مقاله دیگری در این سایت قبلا با عنوان “افسردگی خاموش (Hidden Depression): اختلال پنهانی اما خطرناک” در مورد تعاریف کلی افسردگی خاموش، علل اصلی، درمان های احتمالی، نقش متخصص اعصاب و روان در تشخیص و درمان افسردگی خاموش نوشته شده است که علاقمندان به مطالعه این مقاله می توانند برای مطالعه آن روی اینجا کلیک کنند. 

چرا افسردگی در زنان اغلب درونی می‌شود؟

معملا زنان از سنین پایین‌تر تشویق می‌شوند احساسات خود را سرکوب نکنند، اما همزمان یاد می‌گیرند که بار عاطفی خانواده، رابطه و مراقبت از دیگران را به دوش بکشند. نتیجه این نوع تضاد می‌تواند افزایش احتمال ابتلا به افسردگی‌ای در صورت وجود سایر عوامل زمینه ای باشد که به‌جای خشم بیرونی، به شکل:

• احساس گناه مداوم
• خودسرزنشی
• خستگی روانی
• بی‌ارزشی پنهان
  درونی می‌شود.

بسیاری از زنان با افسردگی خاموش، همچنان «کارآمد یا فانکشنال» به نظر می‌رسند؛ اما معمولا از درونشان آرام‌آرام به مرور فرسوده می‌شوند.

چرا افسردگی در مردان بیشتر پنهان یا خاموش است؟

در بسیاری از فرهنگ‌ها (از جمله ایران)، مردان از کودکی می‌آموزند که:

• گریه نکنند
• ضعف نشان ندهند
• احساسات را بروز ندهند

در نتیجه، افسردگی در مردان اغلب به‌جای غم، می تواند به شکل های:

• خشم و پرخاشگری
• بی‌حوصلگی شدید
• کناره‌گیری عاطفی
• مصرف الکل یا رفتارهای پرخطر
• یا اعتیاد به کار
  بروز می‌کند.

بسیاری از مردان افسرده هرگز خود را «غمگین» توصیف نمی‌کنند، بلکه به‌وضوح دیگر شبیه خصوصیات قبل خودشان نیستند.

تفاوت های محتمل و شایع علائم افسردگی خاموش در زنان و مردان :

۱. نحوه بروز احساسات در مرد و زن:

در زنان، افسردگی خاموش اغلب به شکل احساسات درونی‌شده بروز می‌کند. غم، ناامیدی و خستگی روانی بیشتر به سمت خود فرد برمی‌گردد. زن ممکن است مدام احساس کند «کافی نیست»، «کم گذاشته» یا «باری روی دوش دیگران است»، حتی اگر از بیرون فردی مسئول، فعال و مهربان به نظر برسد.

در مردان اما، همین افسردگی اغلب به بیرون بروز می‌کند. به‌جای غم آشکار، تحریک‌پذیری، عصبانیت، سردی عاطفی یا فاصله گرفتن از روابط دیده می‌شود. مرد ممکن است بگوید «حوصله ندارم» یا «همه اعصابم رو خرد می‌کنند»، بدون آنکه خودش بداند این‌ها نشانه های افسردگی‌ خاموش یا پنهان اند.

۲. رابطه با بدن و علائم جسمی:

در زنان، افسردگی خاموش بسیار شایع است که با:

• سردردهای مداوم
• دردهای گوارشی
• خستگی شدید
• اختلال خواب
  همراه شود. بسیاری از زنان بارها به پزشکان مختلف مراجعه می‌کنند، اما ریشه روانی مشکل ها و شکایات جسمی در این موارد اغلب پنهان می‌ماند.

در مردان، علائم جسمی اغلب به شکل:

• دردهای عضلانی
• فشار قفسه سینه
• بی‌خوابی همراه با بی‌قراری
• یا فرسودگی شدید بعد از کار
  دیده می‌شود و معمولاً به «استرس کاری» نسبت داده می‌شود.

۳. شیوه کنار آمدن با افسردگی:

زنان بیشتر تمایل دارند با تحمل، سازگاری و مراقبت از دیگران با افسردگی کنار بیایند. آن‌ها اغلب نیازهای خود را به تعویق می‌اندازند و نقش‌هایشان را ادامه می‌دهند، حتی وقتی درونشان خالی شده است.

مردان اما بیشتر به سمت انکار یا فرار می‌روند؛ فرار به کار، سکوت، فاصله عاطفی یا گاهی رفتارهای پرخطر. این تفاوت باعث می‌شود افسردگی مردان دیرتر تشخیص داده شود.

تفاوت در کمک‌خواستن؛ چرا مسیر درمان متفاوت می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها بین زنان و مردان افسرده، شیوه کمک‌خواستن است.

زنان معمولاً:

• زودتر احساس ناتوانی را تشخیص می‌دهند
• راحت‌تر درباره حال بدشان حرف می‌زنند
• بیشتر به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه می‌کنند.
• مقاله دیگری در این سایت قبلا با عنوان “افسردگی خاموش زنان،علائم پنهان و درمان”در مورد افسردگی خاموش در زنان ، علل اصلی، درمان های احتمالی موجود ، نقش روانپزشک در تشخیص و درمان افسردگی خاموش زنان نگارش شده است که علاقمندان به مطالعه این مقاله می توانند برای مطالعه آن روی اینجا کلیک کنند. 

اما مردان اغلب:

• تا مدت‌ها مشکل را انکار می‌کنند
• مراجعه را نشانه ضعف می‌دانند
• معمولاً زمانی کمک می‌گیرند که علائم شدید شده یا روابط و شغلشان آسیب دیده است

همین تأخیر، یکی از دلایل اصلی شدت بالاتر پیامدهای افسردگی در مردان است.

نقش خانواده و اطرافیان در تشخیص افسردگی خاموش:

در تشخیص و درمان افسردگی خاموش هم در مردان و هم در زنان، خانواده نقش حیاتی دارد؛ چون خود فرد ممکن است متوجه بیماری فرد مبتلا نباشد.

در زنان:

• خستگی مزمن
• بی‌حوصلگی پنهان
• کناره‌گیری عاطفی
• اشک‌های بی‌دلیل
  می‌تواند نشانه هشدار در مورد احتمال «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان»باشد.

در مردان:

• عصبانیت غیرمعمول
• سردی عاطفی نسبت به همسر و فرزندان
• انزوا
• غرق شدن افراطی در کار
  این موارد ذکر شده ر بالا باید به عنوان جدی در زمینه ابتلا به «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان»گرفته شود، نه به‌عنوان «اخلاق بد و یا بی توجهی به بقیه».

درمان افسردگی خاموش؛ چرا مراجعه به روان‌پزشک ترسناک نیست؟

❗ یک باور اشتباه رایج در ایران:

«اگر بریم روان‌پزشک، حتماً دارو می‌ده و معتاد می‌شیم.»

این باور غلط و آسیب‌زننده است.

و اما واقعیت چیست؟

• بسیاری از موارد افسردگی خاموش با روان‌درمانی به‌تنهایی بهبود می‌یابند.
• در صورت نیاز به دارو، داروهای ضدافسردگی اعتیادآور نیستند.
• روان‌پزشک وظیفه دارد کم‌عارضه‌ترین و ایمن‌ترین درمان ها را براساس شرایط بیمار را انتخاب کند.

در بسیاری از بیماران، ترکیب:

• روان‌درمانی (مثل CBT یا ACT)
• اصلاح سبک زندگی
• و در صورت لزوم دارودرمانی کوتاه‌مدت
  زیر نظر روانپزشک و روانشناس بهترین نتیجه را برای درمان «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان» می‌دهد.

درمان زودهنگام «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان» می‌تواند:

• کیفیت زندگی فرد مبتلا را برگرداند
• روابط عاطفی و اجتماعی را ترمیم کند
•  از مزمن شدن افسردگی «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان» جلوگیری کند

چه زمانی مراجعه در افراد با اختلالات طیف افسردگی و عاطفی خاموش ضروری است؟

اگر هر یک از این نشانه‌ها بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، مراجعه ضروری است:

• عدم لذت بردن از زندگی
• خستگی مداوم
• تحریک‌پذیری یا گریه پنهان
• اختلال خواب
• احساس پوچی
• یا کاهش عملکرد شغلی و خانوادگی

کمک‌خواستن نشانه آگاهی است، نه ضعف.

جمع‌بندی در مورد تشخیص و درمان اختلالات طیف افسردگی و عاطفی خاموش:

افسردگی خاموش در زنان و مردان چهره‌های متفاوتی دارد، اما رنج ناشی از ابتلا به آن یکسان و واقعی است. شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند:

• بیماری زودتر تشخیص داده شود
• مسیر درمان درست انتخاب شود
• و فرد پیش از فرسودگی کامل، حمایت دریافت کند

سلامت روان، جنسیت نمی‌شناسد؛

مقاله ای در این سایت قبلا با عنوان ” علایم پنهان افسردگی خاموش مردان” در مورد افسردگی خاموش در مردان نگارش شده است که علاقمندان به مطالعه این مقاله می توانند برای مطالعه آن روی اینجا کلیک کنند. 

نحوه شنیدن و درک «افسردگی خاموش» یا «افسردگی پنهان» باید متناسب با شرایط شخصیتی و روانشناختی هر فرد باشد. دکتر ندا فرزانه متخصص روانپزشک در تهران در زمینه درمان اختلالات طیف افسردگی و عاطفی ذکر می کند که اگر شما یا یکی از اطرافیانتان علائمی از افسردگی خاموش دارید، مراجعه به روان‌پزشک می‌تواند اولین و امن‌ترین قدم برای بازگشت به کیفیت زندگی باشد.

❗ مصرف خودسرانه داروهای روانپزشکی بدون بررسی و تجویز روانپزشک اکیداً ممنوع است. درمان دارویی افسردگی خاموش در مردان و زنان فقط تحت نظر متخصص روان‌پزشک بعد از بررسی دقیق باید نجویز شوند. همچنین، در صورت تداوم علائم ذکر شده در بالا، مراجعه به روان‌پزشک و شروع درمان دارویی می‌تواند نقش کلیدی در تشدید عوارض جدی‌تر داشته باشد.

📚 منابع علمی (References):

1. World Health Organization (WHO).
   Depression and Other Common Mental Disorders: Global Health Estimates.
   World Health Organization; 2017.
2. American Psychiatric Association.
   Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR).
   ۵th ed. Washington, DC: APA Publishing; 2022.
3. National Institute of Mental Health (NIMH).
   Depression in Men.
   National Institutes of Health.
   https://www.nimh.nih.gov
4. Addis ME, Mahalik JR.
   Men, masculinity, and the contexts of help seeking.
   American Psychologist. 2003;58(1):5–۱۴٫
5. Rice SM, et al.
   Men’s mental health: Attitudes, stigma and help-seeking behaviors.
   Current Opinion in Psychiatry. 2018;31(6): 1–۶٫
6. Martin LA, Neighbors HW, Griffith DM.
   The experience of symptoms of depression in men vs women.
   JAMA Psychiatry. 2013;70(10):1100–۱۱۰۶٫
7. Courtenay WH.
   Constructions of masculinity and their influence on men’s well-being.
   Social Science & Medicine. 2000;50(10):1385–۱۴۰۱٫
8. Cleary A.
   Help-seeking patterns and attitudes to treatment amongst men who attempted suicide.
   Journal of Mental Health. 2012;21(3): 1–۹٫
9. Oliffe JL, Phillips MJ.
   Men, depression and masculinities: A review and recommendations.
   Journal of Men’s Health. 2008;5(3):194–۲۰۲٫
10. Seidler ZE, et al.
    The role of masculinity in men’s help-seeking for depression.
    Clinical Psychology Review. 2016;49:106–۱۱۸٫
11. Kessler RC, et al.
    Epidemiology of depression.
    Annual Review of Clinical Psychology. 2005;1:1–۲۷٫
12. Hawton K, Williams K.
    The Papageno effect and male suicide prevention.
    British Journal of Psychiatry. 2001;178: 1–۵٫
13. National Alliance on Mental Illness (NAMI).
    Men and Depression.
    https://www.nami.org
14. Rutz W.
    Preventing suicide and premature death by education and treatment.
    British Journal of Psychiatry. 2001;178:1–۶٫
15. Cuijpers P, et al.
    Pharmacological and psychological treatment of depression.
    World Psychiatry. 2020;19(2):1–۱۵٫

• آدرس اینستاگرام دکتر ندا فرزانه روانپزشک:
• drnedafarzaneh@
• ✅ شماره تلفن مطب برای دریافت نوبت روانپزشکی:
• ۰۲۱-۸۸۷۹۲۴۶۶